Bệnh phân trắng ở tôm thẻ (white feces disease – WFD) là hội chứng rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng trên tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei), xảy ra khi tuyến gan tụy và niêm mạc ruột bị tổn thương khiến tôm thải ra các chuỗi phân màu trắng đục đến hơi vàng nổi lềnh bềnh trên mặt ao. Chẩn đoán chính xác căn nguyên gây bệnh tại ao là bước bắt buộc trước khi áp dụng phác đồ can thiệp như nano bạc trị phân trắng. Nguyên nhân gây bệnh phân trắng ở tôm thẻ xuất phát từ 5 nhóm yếu tố: sự bùng phát của vi khuẩn Vibrio cùng nhóm vi khuẩn cơ hội, ký sinh trùng gregarine đi kèm các thể vermiform trong gan tụy, môi trường nước thiếu hụt oxy và độ kiềm, độc tố từ tảo độc, và khẩu phần thức ăn dư thừa hoặc kém chất lượng.
Tại những ao bùng phát phân trắng nặng, tỷ lệ sống của đàn tôm sụt giảm từ 20–30% so với ao bình thường, kéo theo tốc độ tăng trưởng đình trệ và hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) đội lên rất cao, theo công trình của Sriurairatana và cộng sự (PLoS ONE, 2014).
Nội dung dưới đây phân tích cơ chế bệnh sinh của từng nhóm nguyên nhân, cách nhận diện triệu chứng sớm trên mặt ao và trong nội tạng tôm, mức độ thiệt hại kinh tế, cùng quy trình 6 bước xử lý thực địa.
Sơ đồ dưới đây phân tách 5 nhóm nguyên nhân gây phân trắng theo hai vai trò: tác nhân tấn công trực tiếp và yếu tố môi trường gây stress mở đường:

Nguyên Nhân Bệnh Phân Trắng Ở Tôm Thẻ Gồm 5 Nhóm Nào?
Nguyên nhân gây hội chứng phân trắng ở tôm thẻ bao gồm 5 nhóm: vi khuẩn Vibrio và các chi vi khuẩn cơ hội, ký sinh trùng gregarine cùng thể vermiform trong gan tụy, suy thoái chất lượng nước, tảo độc nở hoa, và sai lệch trong quản lý thức ăn. Trong đó, hai nhóm đầu tiên là tác nhân sinh học trực tiếp tàn phá ống gan tụy và thành ruột; ba nhóm còn lại đóng vai trò yếu tố gây sốc làm suy giảm miễn dịch của tôm, tạo điều kiện cho vi khuẩn và ký sinh trùng bùng phát.
Bảng dưới đây đối chiếu cơ chế gây hại, triệu chứng đi kèm, và hạng mục cần đo kiểm tại ao của cả 5 nhóm nguyên nhân:
| Nguyên nhân | Cơ chế chính | Dấu hiệu đi kèm | Cần kiểm tra |
|---|---|---|---|
| Vibrio và vi khuẩn cơ hội | Tăng mật độ khi tôm yếu, làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột | Tôm giảm ăn, có thể kèm tôm phát sáng hoặc tôm chết sớm | Mật độ Vibrio trong nước (CFU/ml) |
| Gregarine và thể vermiform | Lấy dinh dưỡng của tôm, tổn thương biểu mô gan tụy, cản trở hấp thụ | Ruột phình chứa chất trắng vàng, tôm chậm lớn | Soi gan tụy, ruột dưới kính hiển vi |
| Chất lượng nước | DO và độ kiềm thấp làm tích tụ NH₃, tôm stress | Tôm lột xác yếu, nổi đầu lúc rạng sáng | DO, độ kiềm, pH, khí độc |
| Tảo độc | Độc tố tảo làm tổn thương biểu mô ruột | Nước đổi màu, mật độ tảo cao | Mật độ tảo, loại tảo, màu nước |
| Thức ăn | Thức ăn dư, kém chất lượng hoặc giả để lại nhiều chất chưa tiêu hóa | Thức ăn thừa trong sàng, phân lỏng | Lượng cho ăn, tỷ lệ sống ước tính, nguồn gốc thức ăn |
Tiến trình cộng hưởng từ biến động nước, tảo, và thức ăn dẫn đến bùng phát Vibrio và gregarine trong đường ruột tôm diễn ra như sau:

Đứng đầu trong nhóm tác nhân trực tiếp là vi khuẩn Vibrio – họ vi khuẩn bản địa hiện diện trong hầu hết các thủy vực nuôi tôm nước lợ và nước mặn.
Vi Khuẩn Vibrio Gây Bệnh Phân Trắng Ở Tôm Thẻ Thế Nào?
Vi khuẩn Vibrio kích phát bệnh phân trắng ở tôm thẻ khi mật số trong nước ao tăng vọt vượt ngưỡng 1 × 10² CFU/ml, trùng vào thời điểm đàn tôm đang suy yếu do sốc môi trường hoặc nhiễm bệnh nền khác. Phần lớn các chủng Vibrio trong ao hoạt động như vi khuẩn cơ hội: chúng chung sống hòa bình khi tôm khỏe nhưng lập tức tấn công niêm mạc ruột khi hàng rào miễn dịch của vật chủ suy giảm.
Chẳng hạn, loài Vibrio parahaemolyticus phân bố rất rộng trong môi trường nước lợ – mặn nên có thể phân lập được ở cả tôm khỏe lẫn tôm bệnh. Tuy nhiên, độc lực thực sự phụ thuộc vào cấu trúc di truyền của từng chủng: những chủng tiếp nhận plasmid mang cặp gen độc tố PirA và PirB sẽ gây hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính (AHPND/EMS), trong khi các chủng không mang plasmid này thường không gây chết cấp, theo nghiên cứu của Lee và cộng sự (PNAS, 2015).
Khi đàn tôm chịu áp lực từ môi trường nước xấu hoặc đồng nhiễm virus, nấm, và ký sinh trùng, hệ vi sinh đường ruột mất cân bằng nghiêm trọng và bị nhóm vi khuẩn cơ hội lấn át.
Phân tích giải trình tự gen trên 4 ao tôm thẻ tại Trung Java (Indonesia) của Alfiansah và cộng sự (Scientific Reports, 2020) cho thấy 4 chi vi khuẩn gồm Alteromonas, Photobacterium, Pseudoalteromonas, và Vibrio chiếm tới 60% tổng lượng vi khuẩn trong chuỗi phân trắng ở giai đoạn chớm bệnh và vọt lên 80% khi bệnh chuyển nặng; bên cạnh đó, chi Marinomonas cũng tăng sinh mạnh và Arcobacter được xác định là tác nhân cơ hội góp phần thúc đẩy bệnh.
Sự áp đảo của 4 chi vi khuẩn cơ hội trong mẫu phân trắng của tôm thẻ qua hai giai đoạn bệnh được thể hiện trên biểu đồ sau:

Ngoài ra, nhiều người nuôi thường quy hiện tượng tôm phát sáng ban đêm cho V. parahaemolyticus, nhưng thực tế thủ phạm chính gây bệnh phát sáng trên tôm là loài Vibrio harveyi, theo Austin và Zhang (Letters in Applied Microbiology, 2006). Việc phân biệt rõ từng loài Vibrio trên phiếu xét nghiệm giúp bạn chọn đúng phác đồ xử lý nước.
Song hành cùng quần thể Vibrio, khi kiểm tra mẫu gan tụy và ruột tôm bị phân trắng dưới kính hiển vi, người ta thường bắt gặp dày đặc các cấu trúc hình giun của gregarine và thể vermiform.
Gregarine Và Thể Vermiform Gây Phân Trắng Ở Tôm Thẻ Ra Sao?
Ký sinh trùng gregarine và các thể vermiform gây ra hội chứng phân trắng khi chúng tích tụ với mật độ dày đặc trong ống gan tụy và ruột giữa, kết dính với nhau thành những chuỗi phân màu trắng đục; riêng gregarine còn trực tiếp chiếm đoạt dinh dưỡng và làm rách lớp biểu mô ruột của tôm. Mặc dù có hình dáng bên ngoài rất giống nhau khi nhìn dưới kính hiển vi độ phóng đại thấp, hai cấu trúc này có bản chất sinh học hoàn toàn khác biệt.
Gregarine là nhóm ký sinh trùng đơn bào thuộc ngành Apicomplexa (không phải giun tròn). Thực tế dịch tễ cho thấy các đợt bùng phát hoại tử gan tụy cấp tính (AHPND) thường đi kèm tỷ lệ nhiễm gregarine rất cao trong tuyến gan tụy (HP). Mật độ gregarine càng dày thì đường ruột tôm càng nhanh suy kiệt và bội nhiễm vi khuẩn vì 3 lý do:
- Chiếm đoạt chất dinh dưỡng: gregarine hút trực tiếp dưỡng chất đã tiêu hóa của tôm để sinh trưởng.
- Tạo vết thương mở đường cho vi khuẩn: đầu bám của ký sinh trùng làm trầy xước lớp tế bào biểu mô, mở cửa ngõ cho Vibrio và các mầm bệnh khác xâm nhập vào mô.
- Làm giảm diện tích hấp thu: hàng loạt cá thể gregarine bám phủ lên bề mặt nhung mao ruột khiến tôm không hấp thu được thức ăn và còi cọc.
Ngược lại, thể vermiform (aggregated transformed microvilli – ATM) hoàn toàn không phải sinh vật sống, mà là đám vi nhung mao của tế bào biểu mô ống gan tụy bị biến dạng, bong tróc ra rồi cuộn kết dính lại với nhau trong lòng ống. Dưới kính hiển vi, khối ATM có hình thái thuôn dài giống hệt gregarine nhưng hoàn toàn không có nhân tế bào, không có khả năng tự di chuyển, và khi bị đẩy xuống ruột với số lượng lớn sẽ tạo thành các dây phân trắng nổi trên mặt ao, theo công bố của Sriurairatana và cộng sự (PLoS ONE, 2014).
Bảng hình ảnh đối chiếu dưới đây giúp kỹ thuật viên phân biệt chính xác giữa ký sinh trùng gregarine có nhân và thể vermiform (ATM) không nhân khi soi tươi:

Quá trình bong tróc vi nhung mao tạo thể vermiform và sự nhân lên của vi khuẩn đường ruột luôn diễn ra nhanh gấp bội khi đàn tôm rơi vào trạng thái stress do suy thoái chất lượng nước.
Chất Lượng Nước Kém Làm Tôm Thẻ Bị Phân Trắng Như Thế Nào?
Chất lượng nước suy giảm thúc đẩy bệnh phân trắng bùng phát khi nồng độ oxy hòa tan (DO) và độ kiềm tụt xuống dưới ngưỡng an toàn: tỷ lệ tôm chết cao nhất được ghi nhận tại các ao có DO dưới 3.0 mg/L và độ kiềm dưới 80 ppm (80 mg/L CaCO₃). Đây là các ngưỡng nguy hiểm được nhóm của Alfiansah và cộng sự (Scientific Reports, 2020) đúc kết từ hàng loạt ổ dịch phân trắng thực địa.
Khi oxy hòa tan trong nước quá thấp, quá trình nitrat hóa của vi khuẩn có lợi bị đình trệ, làm khí độc ammoniac (NH₃) tích tụ nhanh dưới đáy ao và đẩy đàn tôm vào tình trạng stress mãn tính. Cộng thêm độ kiềm thấp khiến tôm lột xác chậm, mềm vỏ, hệ miễn dịch suy sụp và dịch phân trắng lập tức bùng phát.
Đáng chú ý, trong khảo sát của Alfiansah, các đợt phân trắng đều khởi phát ngay khi trị số pH nước tụt xuống dưới 8 (dao động quanh 7.7–7.8) kèm DO giảm dưới 6 mg/L; ngược lại, khi can thiệp nâng pH ổn định trở lại trên mốc 8 thì đợt bệnh cũng chấm dứt.
Do đó, việc đo kiểm đều đặn bộ chỉ số môi trường gồm DO, độ kiềm, pH, khí độc (NH₃, NO₂⁻), mật độ tảo, và màu nước mỗi ngày là yêu cầu bắt buộc để giữ vững sức khỏe đường ruột cho tôm.

Không chỉ làm biến động pH và oxy trong nước, sự phát triển quá mức của các loài tảo độc còn tấn công trực tiếp vào ống tiêu hóa khi tôm ăn phải xác tảo.
Tảo Độc Gây Phân Trắng Ở Tôm Thẻ Bằng Cách Nào?
Tảo độc gây ra hội chứng phân trắng khi tôm ăn phải tế bào tảo trong ao: độc tố tiết ra từ tảo làm tổn thương và gây tê liệt lớp tế bào biểu mô ruột, khiến ống tiêu hóa mất hoàn toàn khả năng hấp thu dưỡng chất. Hệ quả là thức ăn đi qua ruột tôm không được tiêu hóa hết mà bị đào thải thẳng ra ngoài cùng dịch nhầy thành các sợi phân màu trắng nhạt.
Nguy cơ ngộ độc tảo tăng vọt vào những đợt nắng nóng làm tảo nở hoa dày đặc hoặc khi màu nước ao chuyển sang xanh lam, đỏ nâu bất thường. Để xử lý, người nuôi có thể sử dụng chế phẩm nano bạc để hỗ trợ cắt giảm mật độ tảo với liều lượng tùy thuộc vào mật độ và chủng loại tảo trong ao. Tuy nhiên, thao tác cắt tảo bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt khung giờ và chế độ chạy quạt nước được hướng dẫn ở phần lưu ý cuối bài.

Mảnh ghép cuối cùng trong 5 nhóm nguyên nhân gây phân trắng nằm ngay ở khâu quản lý thức ăn hằng ngày của người nuôi.
Thức Ăn Ảnh Hưởng Đến Bệnh Phân Trắng Ở Tôm Thẻ Ra Sao?
Thức ăn tác động gây bệnh phân trắng qua 2 sai lầm phổ biến: rải cám dư thừa quá mức nhu cầu, và sử dụng phải thức ăn kém chất lượng hoặc hàng giả; cả hai trường hợp đều làm tồn đọng một lượng lớn vật chất chưa tiêu hóa trong phân và dưới đáy ao, trở thành nguồn dinh dưỡng thúc đẩy vi khuẩn Vibrio cùng ký sinh trùng bùng phát.
Tình trạng cho ăn quá mức thường xảy ra khi người nuôi chỉ nhìn lượng cám còn sót trên nhá mà ước lượng sai tổng đàn thực tế. Để khắc phục, bạn cần khống chế trần lượng thức ăn tối đa dựa trên số đầu tôm còn sống thực tế trong ao thông qua việc chài kiểm tra tỷ lệ sống định kỳ; nếu ước tính tỷ lệ sống cao hơn thực tế, lượng cám rải xuống cho phần tôm đã hao hụt sẽ lập tức biến thành bùn hữu cơ gây thối đáy.
Mặt khác, các loại thức ăn phẩm cấp thấp hoặc hàng giả trôi nổi có tỷ lệ tiêu hóa đạm rất kém, khiến phần lớn thức ăn đi qua ruột tôm bị thải ra ngoài dưới dạng phân sống. Thực tế hỗ trợ kỹ thuật của NANO NNA ghi nhận không ít hộ nuôi bị thiệt hại nặng do mua nhầm cám giả, cám ẩm mốc; vì vậy, bạn cần kiểm tra kỹ nguồn gốc đại lý, tem nhãn, và độ thơm giòn của viên cám trước khi cho ăn.

Lượng thức ăn dư thừa và phân sống phân hủy dưới đáy lại tiếp tục làm tụt oxy và nuôi dưỡng quần thể Vibrio ở nhóm nguyên nhân thứ nhất, khép kín vòng xoáy bệnh lý và làm xuất hiện các triệu chứng điển hình trên mặt ao.
Làm Sao Nhận Biết Tôm Thẻ Bị Bệnh Phân Trắng?
Bạn nhận biết sớm ao tôm thẻ mắc bệnh phân trắng thông qua sự xuất hiện của các chuỗi phân màu trắng đục đến vàng nhạt nổi trên mặt nước và vướng trong sàng ăn, đi kèm hiện tượng đàn tôm giảm ăn rõ rệt; hội chứng này thường khởi phát nhiều nhất vào giai đoạn 30–60 ngày sau khi thả giống. Theo báo cáo của Sriurairatana và cộng sự (2014), phân trắng tập trung bùng phát từ tháng nuôi thứ 2 trở đi, trong khi khảo sát thực địa của Alfiansah và cộng sự (2020) ghi nhận các ổ dịch xuất hiện quanh mốc 50–70 ngày tuổi.
Trục thời gian dưới đây đánh dấu giai đoạn ngày tuổi nhạy cảm nhất dễ xuất hiện hội chứng phân trắng trong vụ nuôi:

Để không bỏ sót giai đoạn vàng can thiệp, người nuôi cần kết hợp quan sát dấu hiệu bề mặt ao mỗi sáng và bắt tôm lên kiểm tra trực tiếp nội tạng.
Dấu Hiệu Phân Trắng Trên Mặt Ao Và Sàng Ăn Là Gì?
Dấu hiệu cảnh báo sớm nhất là những sợi phân màu trắng đục đến hơi vàng nổi lập lờ trên mặt nước và đọng lại trong sàng ăn (nhá), bởi chuỗi phân trắng chứa nhiều bọt khí và chất nhầy, lipid nên nhẹ hơn hẳn so với sợi phân nâu chìm đáy của tôm khỏe. Ngay khi niêm mạc tiêu hóa bị tổn thương làm phân đổi sang màu trắng nhạt, tốc độ bắt mồi của đàn tôm cũng sụt giảm tức thì.
Bước vào khung 30–60 ngày tuổi, hằng ngày bạn cần đi kiểm tra kỹ 3 vị trí sau:
- Góc mặt nước cuối gió: quan sát các chuỗi phân trắng nổi dạt thành vệt dọc theo hướng gió hoặc tụ quanh góc dàn quạt nước.
- Lòng sàng ăn (nhá): kiểm tra sự xuất hiện của các đoạn phân trắng nằm lẫn với lượng viên thức ăn còn thừa.
- Biểu đồ lượng ăn: đối chiếu khối lượng cám tiêu thụ thực tế đang sụt giảm so với các ngày bình thường trước đó.

Khi đã thấy dây phân trắng nổi trên mặt ao, bước tiếp theo là vớt tôm lên kiểm tra hình thái đường ruột và tuyến gan tụy để đánh giá mức độ tổn thương bên trong.
Tôm Thẻ Bị Phân Trắng Có Thay Đổi Gì Bên Trong Cơ Thể?
Cá thể tôm thẻ mắc bệnh phân trắng có đoạn ruột phình to chứa dịch nhầy màu trắng đến vàng nhạt, khối gan tụy chuyển màu trắng bệch và nhão mềm, sắc tố vỏ thân sậm màu hơn; nếu kéo dài, cơ thịt tôm mất độ săn chắc, vỏ mềm nhũn (ốp thân) rồi chết rải rác. Ở giai đoạn này, cả khả năng thu nhận thức ăn lẫn chức năng tiết enzyme hấp thu dinh dưỡng của ruột đều suy sụp.
Khi lấy mẫu dịch ruột hoặc vớt dây phân trắng đem soi dưới kính hiển vi, bạn sẽ quan sát thấy các khối thể vermiform (ATM) cuộn lớp có hình dáng giống quả cầu gai hoặc hình giun như đã mô tả ở mục gregarine. Phép soi tươi này giúp phân biệt chính xác bệnh phân trắng thực sự với hiện tượng phân nhạt màu thông thường khi tôm mới nhịn ăn.

Sự suy thoái đồng thời của gan tụy và đường ruột nếu không được chặn đứng sẽ trực tiếp kéo tụt năng suất và đẩy chi phí vụ nuôi tăng vọt.
Bệnh Phân Trắng Gây Thiệt Hại Gì Cho Ao Tôm Thẻ?
Bệnh phân trắng làm tỷ lệ sống tại các ao nhiễm nặng sụt giảm từ 20–30% so với ao khỏe mạnh, đồng thời đẩy hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) tăng cao, khiến đàn tôm còi cọc chậm lớn và không đạt kích cỡ thương phẩm khi thu hoạch. Con số sụt giảm 20–30% sản lượng đầu con được ghi nhận trực tiếp từ khảo sát các trang trại nhiễm WFD của Sriurairatana và cộng sự (PLoS ONE, 2014):
| Chỉ tiêu | Ảnh hưởng của bệnh phân trắng |
|---|---|
| Tỷ lệ sống | Thấp hơn ao bình thường 20–30% ở ao bệnh nặng |
| Lượng ăn | Tôm giảm ăn, giảm tiêu thụ thức ăn |
| Tốc độ tăng trưởng | Chậm, tăng trọng trung bình ngày giảm |
| FCR | Tăng, tốn thêm thức ăn cho mỗi kg tôm |
| Kích cỡ thu hoạch | Tôm không đạt size mong muốn |

Để hạn chế tối đa mức thiệt hại 20–30% nêu trên, ngay khi phát hiện những sợi phân trắng đầu tiên trên nhá, người nuôi cần lập tức kích hoạt quy trình rà soát môi trường và xử lý đường ruột theo đúng thứ tự ưu tiên.
Cần Làm Gì Khi Tôm Thẻ Bị Phân Trắng?
Khi phát hiện tôm thẻ bị phân trắng, bạn cần xử lý theo đúng trình tự ưu tiên: tạm ngưng hoặc cắt giảm mạnh lượng thức ăn, đo kiểm toàn diện nước ao và rà soát lại lô cám để xác định đúng nguyên nhân gốc, cải thiện môi trường nước, rồi mới cho ăn phục hồi trở lại. Trình tự này giải quyết triệt để 5 nhóm nguyên nhân đã phân tích: gỡ bỏ áp lực gây stress từ môi trường và thức ăn trước, sau đó mới tập trung diệt khuẩn và tái tạo niêm mạc ruột.
Danh mục các yếu tố bắt buộc phải kiểm tra ngay tại ao gồm: hàm lượng khí độc, nồng độ oxy hòa tan (DO), độ kiềm và khoáng, pH, mật độ tảo, màu nước, cùng chất lượng vật lý của viên thức ăn (ẩm mốc, biến chất, hoặc nghi ngờ hàng giả).

Xử Lý Tôm Thẻ Bị Phân Trắng Gồm Những Bước Nào?
Phác đồ xử lý ao tôm thẻ bị phân trắng gồm 6 bước nối tiếp nhau, được thực hiện lặp lại từ 2–3 chu kỳ cho đến khi đàn tôm bắt mồi sung mãn và đi phân nâu chắc trở lại:
- Cắt cữ ngưng cho ăn 1–2 ngày, đồng thời kiểm tra ngay chất lượng lô cám và đo toàn bộ các chỉ tiêu nước trong bảng checklist ở trên.
- Thay từ 30–50% lượng nước trong ao bằng nước sạch đã qua xử lý và bật tăng cường tối đa hệ thống quạt nước, sục khí đáy.
- Cho ăn trở lại ở mức 50% khẩu phần hiện tại, sau đó mới nhích tăng dần lượng cám khi thấy phản xạ ăn của tôm phục hồi tốt.
- Trộn dung dịch nano bạc 1000ppm vào thức ăn nhằm tiêu diệt trực tiếp nhóm vi khuẩn gây hại trong ống tiêu hóa và giảm tải lượng khuẩn trong nước. Thực tế theo dõi tại các ao ứng dụng của NANO NNA cho thấy sau các cữ ăn trộn nano bạc, sợi phân tôm thải ra bắt đầu liền thành đoạn dài và gom chắc lại.
- Sau 24 giờ, trộn xen kẽ men vi sinh hỗ trợ tiêu hóa để phủ lại lợi khuẩn đường ruột; 12 giờ kế tiếp, trộn bổ sung tinh chất tỏi tươi theo định mức 10 g/kg thức ăn để khống chế gregarine.
- Lặp lại 2–3 nhịp toàn bộ quy trình trên. Ở đa số các ao phát hiện sớm, triệu chứng phân trắng sẽ giảm rõ rệt sau 2–3 nhịp xử lý; ngược lại, nếu đàn tôm đã nhiễm quá nặng, sức ăn không nhích lên và phân trắng vẫn dày đặc thì bạn nên chủ động thu hoạch sớm để bảo toàn vốn.

Trong trường hợp kết quả kiểm tra ở bước 1 cho thấy nguyên nhân đi kèm mật độ tảo độc quá dày, việc dùng nano bạc để cắt tảo cần đặc biệt lưu ý về thời điểm tạt trong ngày.
Dùng Nano Bạc Cắt Tảo Ao Tôm Cần Lưu Ý Gì?
Khi sử dụng nano bạc để cắt tảo trong ao tôm, bạn bắt buộc phải tạt vào lúc sáng sớm hoặc chiều tối khi đã tắt nắng, duy trì chạy toàn bộ dàn quạt nước xuyên suốt trước – trong – và sau khi tạt, đồng thời tính toán liều lượng sát với mật độ và chủng loại tảo thực tế. Tuyệt đối tránh tạt cắt tảo vào giữa trưa hoặc lúc trời đang nắng gắt.
Nguyên nhân là khi tảo bị cắt chết hàng loạt (hiện tượng sụp tảo), nguồn cung oxy từ quang hợp chấm dứt trong khi quá trình vi sinh vật phân hủy xác tảo lại tiêu tốn một lượng lớn oxy hòa tan, dễ gây tụt DO đột ngột. Đặc biệt vào khung giờ rạng sáng khi nồng độ oxy trong ao vốn đang ở mức thấp nhất trong ngày, việc bật tối đa dàn quạt nước và sục khí đáy giữ vai trò sống còn để đàn tôm không bị sốc ngạt.

Ngoài kỹ thuật cắt tảo và phục hồi đường ruột, người nuôi cũng cần tránh tâm lý nóng vội mua kháng sinh đánh xuống ao khi thấy phân trắng.
Có Nên Dùng Kháng Sinh Khi Tôm Thẻ Bị Phân Trắng Không?
Không. Việc tự ý dùng kháng sinh khi tôm thẻ bị phân trắng là một sai lầm phổ biến khiến bệnh tình trầm trọng hơn, bởi kháng sinh hoàn toàn không giải quyết được các căn nguyên gốc về suy thoái nước, tảo độc, ký sinh trùng gregarine, hay thức ăn kém chất lượng. Hơn nữa, ghi nhận thực tế từ NANO NNA cho thấy việc nạp kháng sinh liều cao vào đường ruột đang tổn thương sẽ làm trụi lớp vi nhung mao ruột, khiến tôm mất khả năng hấp thu dinh dưỡng và còi cọc kéo dài (Wang và cộng sự, 2026; Sha và cộng sự, 2024).
Biểu hiện dễ thấy ở những đàn tôm bị lạm dụng kháng sinh là sợi phân thải ra bị đứt khúc vụn và nhão nát. Lượng phân nhão này nhanh chóng tan rã vào cột nước, làm gia tăng ô nhiễm hữu cơ và quay trở lại làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu oxy, tăng khí độc trong ao.

Sở dĩ thuốc kháng sinh đơn thuần luôn thất bại trước bệnh phân trắng là vì hội chứng này không bao giờ khởi phát từ một nguyên nhân đơn lẻ.
Bệnh Phân Trắng Ở Tôm Thẻ Có Phải Chỉ Do Một Nguyên Nhân Không?
Không. Hội chứng phân trắng ở tôm thẻ chân trắng luôn là hệ quả cộng dồn của nhiều tác nhân bất lợi cùng lúc. Sự tích tụ khí độc, nồng độ DO thấp, độ kiềm và pH biến động, mật độ tảo độc dày, màu nước xấu, cộng với thức ăn dư thừa hoặc kém chất lượng đã làm biến đổi cấu trúc sinh lý đường ruột tôm. Chính sự suy sụp của hàng rào niêm mạc ruột này đã mở đường cho tập đoàn vi khuẩn cơ hội như Arcobacter, Alteromonas, Marinomonas, Photobacterium, Pseudoalteromonas, và Vibrio bùng phát tạo thành bệnh phân trắng.
Vì vậy, mọi biện pháp chỉ nhắm vào một mắt xích đơn lẻ đều hiếm khi mang lại hiệu quả triệt để; chìa khóa khống chế phân trắng nằm ở việc kiểm soát đồng bộ chất lượng nước, mật độ tảo, khẩu phần thức ăn, và tải lượng vi khuẩn trong ao.

Nguyên nhân bệnh phân trắng ở tôm thẻ là sự cộng hưởng giữa vi khuẩn Vibrio, ký sinh trùng gregarine, suy thoái chất lượng nước, tảo độc, và thức ăn, do đó chỉ khi kiểm soát đồng bộ cả 5 yếu tố này người nuôi mới bảo vệ vững chắc đường ruột và năng suất đàn tôm. Liên hệ ngay NANO NNA để được kỹ sư tư vấn phác đồ xử lý nước và trộn ăn bằng nano bạc phù hợp cho ao tôm của bạn.
Nguồn:
- Sriurairatana S., Boonyawiwat V., Gangnonngiw W., Laosutthipong C., Hiranchan J., và Flegel T.W. (2014). White feces syndrome of shrimp arises from transformation, sloughing and aggregation of hepatopancreatic microvilli into vermiform bodies superficially resembling gregarines. PLoS ONE, 9(6), e99170.
- Alfiansah Y.R., Peters S., Harder J., Hassenrück C., và Gärdes A. (2020). Structure and co-occurrence patterns of bacterial communities associated with white faeces disease outbreaks in Pacific white-leg shrimp Penaeus vannamei aquaculture. Scientific Reports, 10, 11980.
- Lee C.T. và cộng sự (2015). The opportunistic marine pathogen Vibrio parahaemolyticus becomes virulent by acquiring a plasmid that expresses a deadly toxin. PNAS, 112(34), 10798–10803.
- Austin B. và Zhang X.H. (2006). Vibrio harveyi: a significant pathogen of marine vertebrates and invertebrates. Letters in Applied Microbiology, 43(2), 119–124.
