Thức ăn của lươn đồng (Monopterus albus) chủ yếu là nhóm động vật thủy sinh nhỏ cư trú tại ruộng lúa, ao hồ, và kênh mương như côn trùng cùng ấu trùng côn trùng, các loài giun, cá nhỏ, tôm tép, ốc nước ngọt, kết hợp thêm một tỷ lệ nhỏ thực vật và mùn bã hữu cơ. Chế độ dinh dưỡng không chỉ quyết định tốc độ tăng trọng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sắc thái màu da của lươn thương phẩm; kỹ thuật bổ sung sắc tố tự nhiên để giữ màu da vàng óng được trình bày chi tiết trong bài viết lươn vàng da.
Xét về tập tính dinh dưỡng, lươn đồng là loài ăn tạp nhưng thiên hẳn về nguồn mồi động vật: kết quả giải phẫu dạ dày lươn hoang dã ngoài tự nhiên cho thấy nhóm côn trùng và xác cá chiếm tỷ trọng áp đảo, trong khi thành phần thực vật chỉ chiếm khoảng 9%. Khi đưa vào nuôi thương phẩm, đàn lươn đồng sử dụng đa dạng các nguồn mồi từ giun, cá tạp, ốc xay, ấu trùng côn trùng cho đến thức ăn viên công nghiệp giàu đạm, với định mức khẩu phần và khung giờ cho ăn được điều chỉnh linh hoạt theo từng kích cỡ lươn.
Nội dung dưới đây giải đáp cụ thể lươn đồng ăn gì ngoài tự nhiên, sự thay đổi khẩu phần giữa lươn nhỏ và lươn lớn, 5 nhóm thức ăn chủ lực trong chăn nuôi, phác đồ cho ăn theo 3 giai đoạn biểu cân, kỹ thuật giữ nước bể luôn sạch sau các cữ ăn, và đánh giá thực tế việc nuôi lươn đồng có dễ không.
Lươn Đồng Ăn Gì Trong Tự Nhiên?
Ngoài môi trường tự nhiên, lươn đồng ăn chủ yếu là các loài côn trùng thủy sinh, cá nhỏ, ốc nước ngọt, và chỉ tiêu thụ một phần nhỏ thực vật. Do tập tính sinh sống chui rúc tại các chân ruộng, ao đầm, và bờ mương nhiều bùn đất, lươn thường phục kích săn mồi ngay quanh cửa hang vào ban đêm và đớp gọn những sinh vật có kích thước nhỏ hơn mình như lăng quăng, ấu trùng chuồn chuồn, giun đất, tôm tép, nòng nọc, và cá con.
Kết quả phân tích mẫu thức ăn trong dạ dày của 52 cá thể lươn tự nhiên xác nhận khẩu phần thực tế bao gồm côn trùng (chiếm chỉ số ưu thế cao nhất 49%), xác cá (32%), động vật thân mềm (9%), và thực vật (9%), theo nghiên cứu của Radhiyah và cộng sự (2021) công bố trên tạp chí Ilmu Perairan. Tương tự, khảo sát tại các ao nuôi cá cảnh bị lươn hoang dã xâm nhập cũng ghi nhận côn trùng là nhóm mồi bắt gặp nhiều nhất, tiếp đến là cá nhỏ đứng vị trí thứ 2, ngoài ra còn có giáp xác, trứng cá, giun ít tơ, thực vật thủy sinh, và nòng nọc, theo Hill và Watson (2007) trên tạp chí North American Journal of Aquaculture.
Biểu đồ dưới đây thể hiện trực quan tỷ lệ ưu thế của từng nhóm thức ăn tìm thấy trong dạ dày lươn đồng tự nhiên.

Đáng chú ý, thành phần con mồi trong dạ dày lươn không giữ nguyên cố định mà dịch chuyển rõ rệt theo sự phát triển kích thước của cơ thể lươn.
Lươn Nhỏ Và Lươn Lớn Ăn Khác Nhau Thế Nào?
Lươn nhỏ ở giai đoạn ấu niên chủ yếu ăn động vật phù du và các loại ấu trùng nhỏ, trong khi lươn lớn chuyển hẳn sang săn bắt giun đất, ấu trùng côn trùng cỡ lớn, và các loài cá nhỏ. Quy luật chung là cơ thể lươn càng phát triển lớn thì cỡ miệng càng rộng, giúp chúng khống chế được những con mồi có kích thước lớn và hàm lượng dinh dưỡng cao hơn.
- Nhóm lươn chiều dài dưới 100 mm: phổ thức ăn chuyển dịch dần từ nhóm luân trùng và giáp xác râu ngành (Cladocera) sang nhóm giun ít tơ và ấu trùng muỗi lắc (Chironomidae), theo công trình của Yang và cộng sự (1997) trên tạp chí Acta Hydrobiologica Sinica.
- Nhóm lươn chiều dài trên 100 mm: khẩu phần bắt đầu định hình ổn định gồm ấu trùng muỗi lắc, giun ít tơ, giun đất, giáp xác râu ngành, giáp xác chân chèo, và ấu trùng côn trùng; đồng thời trong ống tiêu hóa của lươn còn ghi nhận sự hiện diện của tảo và mùn bã hữu cơ, chứng tỏ lươn đồng mang tính ăn tạp khá rộng khi trưởng thành.
- Nhóm lươn trưởng thành cỡ lớn: kết quả giải phẫu 752 cá thể lươn có chiều dài từ 107–833 mm khẳng định nhóm lươn nhỏ và cỡ trung bình tiêu thụ nhiều giáp xác nhỏ cùng ấu trùng ruồi muỗi, còn nhóm lươn lớn tập trung săn bắt cá, ấu trùng chuồn chuồn, và côn trùng bộ Cánh nửa, theo Sakaris và cộng sự (2019).

Sự dịch chuyển phổ thức ăn tự nhiên theo kích cỡ cơ thể chính là cơ sở sinh học quan trọng để người nuôi lựa chọn đúng loại mồi khi nuôi lươn thương phẩm.
Nuôi Lươn Đồng Dùng 5 Loại Thức Ăn Nào?
Trong mô hình nuôi lươn đồng thương phẩm, người nuôi sử dụng 5 nhóm thức ăn chủ lực bao gồm: giun và trùn các loại, cá tạp tươi, ốc và hến, ấu trùng côn trùng, cùng thức ăn viên công nghiệp. Nhìn chung, danh mục thức ăn trong chăn nuôi rất gần gũi với nguồn mồi ngoài tự nhiên, tuy nhiên kỹ thuật viên cần biết cách phối trộn loại mồi và cân đối định lượng hợp lý cho từng giai đoạn sinh trưởng.
- Nhóm giun và trùn: bao gồm giun đất, trùn quế, và trùn chỉ; trang trại hoàn toàn có thể tự gây nuôi sinh khối trùn quế tại chỗ để chủ động nguồn đạm tươi sống sạch bệnh.
- Nhóm cá tạp: các loại cá nhỏ giá rẻ đem băm nhỏ hoặc xay nhuyễn, đóng vai trò là loại mồi tươi quen thuộc nhất để tập ăn cho đàn lươn giống mới thu gom.
- Nhóm ốc và hến: tận dụng ốc bươu vàng, ốc đồng, hoặc ruột hến đập bỏ vỏ rồi xay nhỏ; những hộ có sẵn diện tích mặt nước có thể kết hợp nuôi thêm ốc để giảm chi phí mua mồi.
- Nhóm ấu trùng côn trùng: sử dụng sâu gạo (ấu trùng bọ cánh cứng Tenebrio molitor), giòi sạch, hoặc ấu trùng ruồi lính đen giàu đạm và béo.
- Nhóm thức ăn viên: các dòng cám viên công nghiệp chuyên dụng có độ đạm cao, cực kỳ tiện lợi khi nuôi đàn lươn giống đã được thuần sẵn thức ăn viên.
Hiệu quả tăng trưởng và tỷ lệ sống của lươn đồng khi sử dụng từng nhóm thức ăn trên đã được kiểm chứng qua các thí nghiệm định lượng trong bảng sau:
| Thức ăn | Kết quả thí nghiệm trên lươn đồng |
|---|---|
| Sâu gạo, giun đất, giòi, cá tạp | Sâu gạo cho tỷ lệ sống 73.33–85.33%, cao nhất trong 4 loại; giun đất cho khối lượng cuối cao nhất |
| Tằm, ốc bươu vàng, ốc, giun đất | Tằm cho khối lượng cuối 11.80 g và tỷ lệ sống 80.95%, tốt nhất sau 60 ngày |
| Thức ăn viên | Lươn giống 5 g tăng trưởng tốt nhất ở mức đạm 40.06% |
| Bột ấu trùng ruồi lính đen | Mức 30% trong khẩu phần cho tăng trưởng cao nhất và FCR thấp nhất (2.33) |
Cụ thể, nguồn mồi sâu gạo mang lại tỷ lệ sống cao nhất khi dùng để tập ăn cho lươn giống cỡ 10 g nuôi trong hệ thống tuần hoàn, theo Yuan và cộng sự (2024) trên tạp chí Frontiers in Physiology. Trong phép thử đối chiếu 4 loại mồi tươi với khẩu phần bằng 5% khối lượng cơ thể, lô lươn ăn nhộng tằm đạt khối lượng cuối cùng và tỷ lệ sống vượt trội nhất sau 60 ngày, theo Herawati và cộng sự (2018). Đối với thức ăn công nghiệp, hàm lượng đạm 40.06% giúp lươn giống 5 g tăng trưởng tối ưu nhất trong 6 mức đạm khảo sát từ 27.89% đến 46.53%, theo Yue và cộng sự (2019); đồng thời việc phối trộn bột ấu trùng ruồi lính đen ở tỷ lệ 30% khẩu phần giúp kéo giảm hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) xuống mức thấp nhất là 2.33, theo Nguyen và Tran (2025).

Việc nắm rõ danh mục 5 nhóm thức ăn mới chỉ là bước khởi đầu, bởi ở mỗi chặng kích cỡ khác nhau đàn lươn sẽ đòi hỏi công thức khẩu phần và chế độ cho ăn riêng biệt.
Cho Lươn Đồng Ăn Theo 3 Giai Đoạn Như Thế Nào?
Bạn điều chỉnh chế độ cho lươn đồng ăn theo 3 giai đoạn biểu cân: giai đoạn lươn nhỏ dưới 30 con/kg cần tập trung bổ sung đạm cao, giai đoạn từ 30 con/kg đến 200 g/con chuyển sang dùng cám có độ đạm thấp hơn, và giai đoạn lươn lớn trên 200 g/con cho ăn các loại mồi có kích thước lớn. Mỗi giai đoạn phát triển đều gắn liền với khung giờ cho ăn, chủng loại thức ăn, và quy tắc quản lý bể riêng.

Giai đoạn đầu tiên ngay sau khi thả giống đóng vai trò quyết định đến việc đàn lươn con có bắt đà lớn nhanh và đồng đều hay không.
Lươn Nhỏ Hơn 30 Con/kg Ăn Gì?
Đàn lươn ở kích cỡ nhỏ hơn 30 con/kg đòi hỏi nguồn thức ăn giàu đạm dễ tiêu hóa, được chia làm 2 cữ cố định vào khung giờ 5–7 giờ sáng và 17–19 giờ tối. Do ở chặng này cơ thể lươn còn nhỏ và tốc độ tăng trưởng tự nhiên khá chậm, khẩu phần bắt buộc phải giàu protein để thúc đàn lươn vươn cỡ đồng đều.
Thực nghiệm ương dưỡng lươn con chỉ ra rằng trong giai đoạn từ 3 đến 20 ngày tuổi, đàn lươn đạt mức tăng trọng và tỷ lệ sống cao nhất khi được cho ăn trùn chỉ tươi hoặc kết hợp trứng nước (Moina) cùng trùn chỉ; bước sang giai đoạn từ 21 đến 40 ngày tuổi, công thức phối hợp trùn chỉ với thức ăn viên công nghiệp mang lại tốc độ tăng trọng và tỷ lệ sống tối ưu nhất, theo công trình của Lương Công Trung và cộng sự (2018) trên Tạp chí Khoa học – Công nghệ Thủy sản Đại học Nha Trang. Người nuôi cần lưu ý hạn chế sử dụng các loại thuốc kích thích tăng trọng cho lươn ở giai đoạn còn nhỏ này.

Khi đàn lươn vượt qua ngưỡng kích cỡ 30 con/kg, hệ thống enzyme tiêu hóa đã phát triển hoàn thiện hơn nên công thức khẩu phần cũng cần được điều chỉnh tương ứng.
Lươn Từ 30 Con/kg Đến 200 g/Con Ăn Gì?
Đối với đàn lươn ở chặng kích cỡ từ 30 con/kg đến 200 g/con, bạn chuyển sang sử dụng loại cám có hàm lượng đạm thấp hơn so với giai đoạn đầu, bởi lúc này hệ tiêu hóa của lươn đã hoàn thiện và bước vào pha tăng trưởng nhanh. Khi tự chế biến thức ăn phối trộn, bạn cần nhồi thật kỹ để viên mồi có độ kết dính dẻo dai, không bị rã tan nhanh trong nước gây ô nhiễm môi trường bể và làm bùng phát dịch bệnh.
Một giải pháp tối ưu chi phí đạm rất hiệu quả ở giai đoạn này là tận dụng nguồn đạm thay thế: thực nghiệm sử dụng bột thịt ốc sên châu Phi để thay thế một phần bột cá ở tỷ lệ 10% khẩu phần đã giúp đàn lươn cải thiện rõ rệt mức tăng chiều dài ngày, tốc độ tăng trưởng đặc trưng, lượng thức ăn thu nhận, cũng như hạ thấp hệ số FCR tốt hơn hẳn so với mức thay thế 5% và 15%, theo nghiên cứu của Tran Thi Phuong Lan và cộng sự (2026) trên tạp chí North American Journal of Aquaculture.

Từ cột mốc biểu cân 200 g/con trở đi, cá thể lươn đã có thể đớp nuốt các loại thức ăn kích thước lớn hơn và đòi hỏi không gian sống rộng rãi hơn.
Lươn Lớn Hơn 200 g/Con Ăn Gì?
Đàn lươn đạt trọng lượng lớn hơn 200 g/con hoàn toàn ăn tốt các loại mồi tươi có kích thước lớn như cá tạp cắt khúc, tôm tép, và giun đất nguyên con. Do ở chặng vỗ béo cuối vụ này sinh khối cơ thể lươn gia tăng rất nhanh, bạn cần chủ động san tách bớt đàn sang bể mới và hạ thấp mật độ nuôi nhằm ngăn ngừa tình trạng lươn bị ngạt thiếu oxy.

Càng về cuối vụ, đàn lươn lớn càng tiêu thụ lượng thức ăn lớn và bài tiết nhiều chất thải, vì vậy việc kiểm soát thức ăn dư thừa để bảo vệ nguồn nước trở thành nhiệm vụ sống còn.
Làm Thế Nào Để Thức Ăn Không Làm Bẩn Nước Bể Lươn?
Để ngăn chặn thức ăn làm ô nhiễm nước bể nuôi lươn, bạn cần nhồi kỹ mồi tự chế để tạo độ kết dính, vớt bỏ sạch thức ăn thừa sau mỗi cữ, kết hợp chà rửa vệ sinh bể và thay nước định kỳ thường xuyên. Lượng thức ăn dư thừa lắng đọng và phân hủy dưới đáy bể chính là ổ dinh dưỡng lý tưởng khiến các chủng vi khuẩn gây bệnh bùng phát.
Quy trình 4 bước giữ sạch môi trường nước bể khi cho ăn bao gồm:
- Nhồi kỹ thức ăn: các loại mồi tươi xay trộn cùng bột cám cần được nhồi thật dẻo kết dính để viên thức ăn không bị tan rã làm đục nước khi lươn rỉa mồi.
- Vớt sạch thức ăn thừa: kiểm tra sàng ăn ngay sau mỗi cữ để thu gom và vớt bỏ toàn bộ phần mồi còn sót lại cùng các tạp chất lơ lửng.
- Vệ sinh bể và thay nước: duy trì lịch thay nước sạch thường xuyên, kết hợp cọ rửa lớp nhớt bám trên thành và đáy bể.
- Xử lý nước sau khi thay: pha tạt dung dịch nano bạc theo đúng định mức hướng dẫn kỹ thuật của NANO NNA nhằm hỗ trợ tiêu diệt và kiểm soát mật độ vi khuẩn có hại trong nước bể.

Khi đã nắm vững nguồn mồi và kỹ thuật cho ăn sạch nước, băn khoăn chung của rất nhiều nông hộ mới tìm hiểu mô hình là liệu việc nuôi lươn đồng trong thực tế có dễ thành công hay không.
Nuôi Lươn Đồng Có Dễ Không?
Có: nghề nuôi lươn đồng không đòi hỏi số vốn khởi đầu quá lớn và người nuôi hoàn toàn có thể bắt đầu ngay với các kiểu bể xi măng, bể đất lót bạt, hoặc tận dụng can nhựa, miễn là nắm vững kỹ thuật chọn giống, cho ăn, và phòng bệnh. Đặc biệt, nhờ phổ thức ăn của lươn rất đa dạng, hộ nuôi có thể tự gây nuôi trùn quế, giun đất, hoặc ốc bươu vàng tại vườn nhà để chủ động nguồn mồi tươi giá rẻ.
Số liệu khảo sát thực tế các hộ nuôi lươn trong bể tại tỉnh Hậu Giang ghi nhận mức lợi nhuận ròng trung bình đạt 27.1 triệu đồng trên mỗi 10 m² bể mỗi vụ, tương ứng với tỷ suất lợi nhuận 0.33 lần; trong đó hai rào cản lớn nhất ảnh hưởng đến hiệu quả vụ nuôi là dịch bệnh trên lươn và chi phí đầu vào cao, theo báo cáo của Nguyễn Thanh Long và cộng sự (2025) trên Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ.

6 Lưu Ý Khi Bắt Đầu Nuôi Lươn Là Gì?
Sáu lưu ý cốt lõi dành cho người mới bắt đầu nuôi lươn bao gồm: tìm mua giống tại cơ sở uy tín, tuyển chọn cá thể giống khỏe mạnh, đầu tư quy mô bể vừa sức, thả nuôi số lượng vừa phải, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên, và trang bị kỹ năng phòng bệnh.
- Mua giống tại cơ sở uy tín: chỉ đặt mua lươn giống ở những trại sản xuất có địa chỉ rõ ràng và cam kết chất lượng đàn giống.
- Tuyển chọn giống thật kỹ: kiên quyết loại bỏ những lô giống có dấu hiệu ủ bệnh hoặc trầy xước, bởi lươn giống đã yếu ngay từ đầu sẽ cực kỳ khó chăm sóc và dễ hao hụt hàng loạt.
- Đầu tư bể nuôi vừa sức: thiết kế diện tích bể chứa tương xứng với khả năng tài chính và mặt bằng thực tế của gia đình.
- Nuôi số lượng vừa phải: khởi đầu với quy mô nhỏ để đúc kết kinh nghiệm thực tế rồi mới mở rộng diện tích ở các vụ tiếp theo.
- Tận dụng thức ăn tự nhiên: chủ động tự nuôi giun đất, trùn quế, hoặc ốc để cắt giảm tối đa chi phí mua cám công nghiệp.
- Học kỹ cách phòng bệnh: tích cực tham vấn kinh nghiệm từ các hộ nuôi đi trước và kỹ thuật viên thủy sản về phác đồ phòng trị bệnh cho lươn.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Thức Ăn Của Lươn Đồng
Hai câu hỏi dưới đây giải đáp thêm thắc mắc thực tế về cách chọn mồi nhạy bén khi đi câu lươn và tỷ lệ tiêu thụ thực vật trong khẩu phần của lươn đồng.
Câu Lươn Nên Dùng Mồi Gì?
Khi đi câu lươn tự nhiên, bạn nên sử dụng những loại mồi tươi có mùi tanh đặc trưng mà lươn ưa thích nhất như giun đất, thịt ếch, nhái, tôm tép, và cua đồng giã dập. Đây đều là những con mồi quen thuộc mà lươn đồng thường săn bắt hàng đêm tại ruộng lúa và bờ mương, nên rất dễ thu hút lươn rời hang đớp câu.
Lươn Đồng Có Ăn Thực Vật Không?
Có, nhưng với tỷ lệ rất nhỏ: lươn đồng là loài ăn tạp thiên về động vật, trong đó thành phần thực vật chỉ chiếm khoảng 9% tổng lượng thức ăn tìm thấy trong dạ dày lươn tự nhiên. Con số chỉ số ưu thế 9% của nhóm thực vật được xác lập qua khảo sát giải phẫu dạ dày 52 cá thể lươn đồng hoang dã của Radhiyah và cộng sự (2021). Sự hiện diện của các loại tảo và mùn bã hữu cơ trong ống tiêu hóa cho thấy lươn có khả năng tiêu hóa một phần chất xơ thực vật, tuy nhiên mọi công thức thức ăn tự chế hay cám viên dùng trong chăn nuôi lươn thương phẩm vẫn bắt buộc phải lấy nguồn đạm động vật làm nền tảng chủ đạo.

Tóm lại, thức ăn của lươn đồng ngoài tự nhiên chủ yếu là các loài thủy sinh nhỏ giàu đạm, và khi đưa vào nuôi thương phẩm, đàn lươn sẽ tăng trưởng tối ưu với khẩu phần giun, cá tạp, ốc xay, hoặc thức ăn viên khoảng 40% đạm được phân bổ đúng theo 3 giai đoạn kích cỡ. Liên hệ ngay NANO NNA để được tư vấn kỹ thuật chăm sóc và xử lý nước bể nuôi lươn sạch khuẩn.
